काठमाडौँ । २०८२ साल हामीबाट बिदा भइसकेको छ । सुखदेखि दुःखसम्म, आक्रोशदेखि खुसीसम्म तथा डर र निराशादेखि विश्वास र आशासम्मका मिश्रित अनुभवबीच पूर्वीय पात्रो फेरिँदा देशको अर्थतन्त्रले पनि उल्लेख्य उतारचढाव झेलेको देखिन्छ ।
समग्रमा हेर्दा आर्थिक क्षेत्रका अधिकांश सूचकहरूका लागि २०८२ स्मरणीयभन्दा बढी चुनौतीपूर्ण वर्ष रह्यो । यद्यपि, लामो राजनीतिक सङ्क्रमण अन्त्यतर्फ उन्मुख हुँदा अर्थतन्त्रको आधारभूत संरचना भने धराशायी भएन । अब यही जगलाई सुदृढ गर्दै ‘रेट्रोफिटिङ’मार्फत अर्थतन्त्रलाई थप मजबुत बनाउने अपेक्षा गरिएको छ ।
यहाँ २०८२ सालका प्रमुख आर्थिक घटनाक्रम र प्रवृत्तिहरूको संक्षिप्त झलक प्रस्तुत गरिएको छ–
१. मूल्यमा ऐतिहासिक गिरावट, अन्त्यतिर महँगीको चाप
वर्षको सुरुवाती चरणमा मूल्यवृद्धि दर उल्लेख्य रूपमा घट्यो । मंसिरमा समग्र मुद्रास्फीति १.११ प्रतिशतमा झर्नु पछिल्ला २५ वर्षकै न्यून स्तर हो । तर, वर्षको अन्त्यतिर अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियम मूल्यवृद्धि र चुनावी खर्चका कारण महँगी पुनः बढ्यो, जसले विशेषगरी न्यून आय वर्गलाई प्रभावित बनायो ।
२. व्यावसायिक वातावरणमा असुरक्षा
निजी क्षेत्रका लागि २०८२ असहज रह्यो । विभिन्न आन्दोलनका क्रममा ठूला व्यावसायिक प्रतिष्ठानहरूमा तोडफोड र आक्रमण हुँदा लगानी वातावरण प्रभावित भयो । यसले विदेशी लगानीकर्तामा समेत नकारात्मक सन्देश प्रवाह गर्यो । यद्यपि, निर्वाचनपछि बनेको सरकारले केही हदसम्म विश्वास पुनर्स्थापित गर्ने आधार तयार गर्यो ।
३. तरलता प्रशस्त, तर ऋण लिन हिचकिचाहट
बैंकिङ प्रणालीमा तरलता प्रशस्त हुँदाहुँदै पनि निजी क्षेत्र ऋण लिन इच्छुक देखिएन । कमजोर माग, ऋण तिर्ने दबाब र अनिश्चित भविष्यका कारण नयाँ लगानी सुस्त रह्यो ।
४. बाह्य क्षेत्र बलियो, आन्तरिक माग कमजोर
रेमिट्यान्स वृद्धिका कारण विदेशी मुद्रा सञ्चिति ऐतिहासिक उच्च विन्दुमा पुग्यो । तर, आन्तरिक माग कमजोर हुँदा उत्पादन र आयात दुवै घटेका संकेत देखिए ।
५. पर्यटनमा दोहोरो असर
आन्तरिक अस्थिरता र बाह्य भू-राजनीतिक परिस्थितिका कारण पर्यटन क्षेत्रले अपेक्षित सुधार गर्न सकेन । यात्रा चेतावनी, महँगो हवाई भाडा र अन्तर्राष्ट्रिय परिस्थितिले पर्यटक आगमनमा असर गर्यो ।
६. ऊर्जा क्षेत्रमा नीतिगत जटिलता
विद्युत् उत्पादन र व्यापारमा सुधार देखिए पनि पीपीए, बक्यौता र ‘टेक एन्ड पे’ नीतिका विवादले ऊर्जा क्षेत्र प्रभावित रह्यो ।
७. सहकारी संकट यथावत्
सहकारी संस्थाहरूबाट बचत फिर्ता नपाउने समस्या झन् गम्भीर बन्दै गयो । सरकारी पहल भए पनि ठोस समाधान आउन सकेन ।
८. विकास निर्माणमा सुस्ती
ठेक्का खारेजी, बजेट रोक्का र नीतिगत अन्योलले पुँजीगत खर्च घट्यो । ठूला तथा साना दुवै आयोजनाहरू प्रभावित भए ।
९. स्वास्थ्य बीमामा चुनौती कायम
स्वास्थ्य बीमा कार्यक्रम विस्तार भए पनि सेवा गुणस्तर कमजोर रह्यो । अस्पतालहरूले भुक्तानी नपाएको भन्दै सेवा प्रभावित पार्दा नागरिक मारमा परे ।
१०. घरजग्गा क्षेत्रमा सुधारको संकेत
लामो समयदेखि सुस्त रहेको घरजग्गा कारोबारमा केही सुधार देखियो । तर, भूमिहीन समस्या समाधान हुन सकेन ।
११. प्रविधि क्षेत्रमा सकारात्मक संकेत
आईटी क्षेत्रले सीमापार लगानीको अवसर पाउँदै नयाँ सम्भावना देखायो । डिजिटल सेवाहरू विस्तार गर्ने सरकारी प्रयासले पनि सकारात्मक सन्देश दियो ।
१२. सेयर बजारमा उतारचढाव
राजनीतिक अस्थिरता र नीतिगत अनिश्चितताका कारण सेयर बजार स्थिर हुन सकेन । लगानीकर्ताहरू निरन्तर अन्योलमा रहे ।
१३. अन्तर्राष्ट्रिय छवि सुधारमा चुनौती
एफएटीएफको खैरो सूची र युरोपियन युनियनको हवाई सुरक्षा सूचीबाट नेपाल बाहिरिन सकेन । यद्यपि, वर्षको अन्त्यतिर सुधारका प्रयासहरू अघि बढाइएका छन् ।
समग्रमा, २०८२ साल नेपाली अर्थतन्त्रका लागि चुनौती, अस्थिरता र केही आशाका किरणहरू सँगै बोकेको वर्ष बन्यो । अब स्थिर राजनीति, स्पष्ट नीति र बढ्दो आत्मविश्वासमार्फत अर्थतन्त्रलाई पुनर्जीवित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
