अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी नासा को आर्टेमिस–२ अभियान सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको छ। करिब ९ दिन १ घण्टा ३२ मिनेट लामो अन्तरिक्ष यात्रापछि चार अन्तरिक्ष यात्री शनिबार बिहान प्रशान्त महासागरमा सुरक्षित अवतरण गर्दै पृथ्वी फर्किएका हुन्।
यो अभियानले मानव अन्तरिक्ष यात्रामा नयाँ कीर्तिमान स्थापित गरेको छ। यात्राका क्रममा अन्तरिक्ष यात्रीहरू पृथ्वीबाट करिब ४ लाख ६ हजार किलोमिटर टाढा पुगेका थिए र चन्द्रमालाई करिब ६ हजार किलोमिटर दूरीबाट अवलोकन गरेका थिए। यसले उनीहरूलाई पृथ्वीबाट अहिलेसम्म पुगेको सबैभन्दा टाढाको मानव यात्राको रेकर्ड दिलाएको छ।
चन्द्रमातर्फ फर्किँदै मानव अभियान
यो मिशन केवल ऐतिहासिक उपलब्धिमा सीमित नभई आगामी अन्तरिक्ष योजनाको आधारशिला मानिएको छ। नासाले चन्द्रमामा दीर्घकालीन मानव उपस्थिति स्थापना गर्दै त्यसलाई मंगल ग्रह यात्राको आधार शिविर बनाउने लक्ष्य लिएको छ।
आर्टेमिस कार्यक्रम सन् २०१७ देखि क्यानडा, जापान, युरोपेली अन्तरिक्ष एजेन्सी लगायतका साझेदारसँग मिलेर अघि बढाइएको हो। यसको मुख्य उद्देश्य चन्द्रमामा स्थायी मानव बस्ती स्थापना गर्नु हो।
नासाले करिब २० अर्ब अमेरिकी डलर लगानीमा चन्द्र सतहमा दीर्घकालीन मानव उपस्थिति विकास गर्ने योजना अघि सारेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति कार्यालय (ह्वाइट हाउस) ले पनि यस अभियानलाई पूर्ण समर्थन गर्दै चन्द्रमाको पुनः अन्वेषणलाई राष्ट्रिय प्राथमिकता दिएको छ।
आर्टेमिस–३ र भविष्यका योजना
नासाको योजना अनुसार सन् २०२७ मा प्रक्षेपण हुने आर्टेमिस–३ मिसनले चन्द्रमामा पुनः मानव अवतरण गराउनेछ। यो सन् १९७२ को अपोलो–१७ पछि पहिलो मानव चन्द्र अवतरण हुनेछ।
यो पटक अवतरण चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुव क्षेत्रमा हुनेछ, जहाँ वैज्ञानिकहरूले पानीको बरफ रहेको विश्वास गरेका छन्। यही पानीलाई पिउने पानी, अक्सिजन र भविष्यमा रकेट इन्धनका रूपमा प्रयोग गर्ने योजना छ।
यसपछि सन् २०२८ मा आर्टेमिस–४ अन्तर्गत चन्द्र कक्षमा ‘लुनार गेटवे’ नामक अन्तरिक्ष स्टेशन स्थापना गरिनेछ। त्यसले भविष्यका मंगल यात्राका लागि आधार तयार गर्नेछ। त्यसैगरी आर्टेमिस–५ मा चन्द्रमामा स्थायी आधार शिविर निर्माण सुरु गर्ने लक्ष्य छ।
अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिस्पर्धा र सहकार्य
मंगल ग्रहमा मानव पठाउने दौडमा नासा मात्र होइन, चीन पनि सक्रिय रूपमा अघि बढिरहेको छ। चीनले २०३३ मा पहिलो मानव मंगल यात्रा गर्ने लक्ष्य राखेको छ भने युरोपेली अन्तरिक्ष एजेन्सी, स्पेसएक्स र अन्य निजी कम्पनीहरू पनि यस क्षेत्रमा प्रतिस्पर्धा र सहकार्य दुवैमा संलग्न छन्।
स्पेसएक्स ले २०२६ सम्म मंगलमा मानव पठाउने दाबी गरेको छ भने ब्लु ओरिजिनले कार्गो प्रविधिमा काम गरिरहेको छ।
ऐतिहासिक उपलब्धि
आर्टेमिस–२ को सबैभन्दा महत्वपूर्ण पक्ष भनेको विविधता पनि हो—यस अभियानमा पहिलो पटक गैरअमेरिकी, अश्वेत र महिला अन्तरिक्ष यात्रीहरूलाई पृथ्वीको कक्षभन्दा बाहिर पुर्याइएको छ।
अन्तिम अवतरणको क्रममा ओरायन क्याप्सुलले अत्यन्त कठोर ताप (करिब ५ हजार डिग्री फरेनहाइट) सहन गर्दै प्रशान्त महासागरमा सफल स्प्ल्यासडाउन गरेको थियो। नौसेना र उद्धार टोलीले सुरक्षित रूपमा चारै जना अन्तरिक्ष यात्रीलाई बाहिर निकालेका थिए।
निष्कर्ष
आर्टेमिस–२ ले मानव अन्तरिक्ष यात्रालाई नयाँ दिशामा प्रवेश गराएको छ। चन्द्रमामा स्थायी बसोबासदेखि मंगल ग्रहसम्मको यात्रालाई सम्भव बनाउने यस अभियानलाई वैज्ञानिकहरूले “नयाँ अन्तरिक्ष युगको सुरुवात” भन्दै वर्णन गरेका छन्।
