काठमाडौँ । Donald Trumpको कडा आलोचनापछि United Kingdomले चागोस टापुहरू Mauritiusलाई फिर्ता गर्ने बहुप्रतीक्षित योजना स्थगित गरेको छ।
रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण Diego Garciaस्थित संयुक्त अमेरिका–बेलायत सैन्य अड्डाको भविष्यलाई लिएर बढ्दो अन्तर्राष्ट्रिय चासोबीच लन्डनले यस्तो निर्णय लिएको हो।
बेलायती सरकारका प्रवक्ताले अमेरिकाको समर्थनबिना कुनै पनि सम्झौता अघि नबढाइने स्पष्ट पारेका छन्। संसदमा आवश्यक कानुनी प्रक्रिया पूरा गर्ने समय सकिएकाले हालका लागि योजना रोकिएको जनाइएको छ।
गत वर्ष भएको प्रस्तावअनुसार बेलायतले हिन्द महासागरस्थित चागोस द्वीपसमूह मौरिटियसलाई हस्तान्तरण गर्ने र मुख्य टापु डिएगो गार्सियालाई ९९ वर्षका लागि भाडामा लिएर सैन्य अड्डा सञ्चालन जारी राख्ने योजना थियो। तर अमेरिकाले उठाएको सुरक्षासम्बन्धी चिन्ताका कारण प्रक्रिया प्रभावित भएको हो।
डिएगो गार्सिया अमेरिका र बेलायत दुवैका लागि अत्यन्त महत्त्वपूर्ण रणनीतिक सैन्य केन्द्र मानिन्छ। डाउनिङ स्ट्रिटका अनुसार यसको दीर्घकालीन सुरक्षा सुनिश्चित गर्नु नै मुख्य प्राथमिकता हो, यद्यपि अमेरिका र मौरिटियससँग संवाद भने जारी रहनेछ।
यसअघि ट्रम्पले उक्त सम्झौताप्रति असन्तुष्टि जनाउँदै यसलाई “ठूलो मूर्खता” भन्दै आलोचना गरेका थिए। उनले यस्तो कदमले China र Russiaले कमजोरीका रूपमा लिन सक्ने चेतावनी दिएका थिए।
यसैबीच, Keir Starmerले अन्तर्राष्ट्रिय कानुनी निर्णयहरूले चागोसमा बेलायतको दाबी कमजोर बनाएको भन्दै मौरिटियससँगको सम्झौता आवश्यक रहेको बताएका थिए। सन् २०१९ मा International Court of Justiceले पनि चागोस टापुहरू मौरिटियसलाई फिर्ता गर्न सिफारिस गरेको थियो।
इतिहासतः सन् १९६० को दशकमा मौरिटियस स्वतन्त्र भएपछि पनि बेलायतले चागोस टापुहरू आफ्नो नियन्त्रणमा राखेको थियो। त्यसक्रममा हजारौँ स्थानीय बासिन्दा विस्थापित भएका थिए र क्षतिपूर्तिको माग गर्दै लामो समयदेखि कानुनी संघर्ष जारी छ।
हालका लागि सम्झौता पूर्ण रूपमा खारेज भने गरिएको छैन। भविष्यमा नयाँ विधेयकमार्फत यसलाई पुनः अघि बढाउन सकिने संकेत गरिएको छ, तर संसद् विघटनअघि आवश्यक प्रक्रिया पूरा नहुने निश्चित भएको छ।
