काठमाडौं । पश्चिम एसियामा जारी अमेरिका–इजरायल–इरान तनाव का कारण विश्व बजारमा कच्चा तेलको आपूर्तिमा संकट गहिरिँदै जाँदा सोमबार तेलको मूल्यमा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ। प्रमुख तेल उत्पादक क्षेत्रमै अस्थिरता बढेसँगै अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा तेलको भाउ उकालो लागेको हो।
सोमबार बिहानको कारोबारमा ब्रेन्ट क्रुड फ्युचर्स १.७१ डलर अर्थात् १.६ प्रतिशतले बढेर प्रतिब्यारेल ११०.७४ डलर पुगेको छ। त्यस्तै, वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट को मूल्य ०.७१ डलरले बढेर प्रतिब्यारेल ११२.२५ डलरमा कारोबार भइरहेको छ।
तनाव अझै बढ्ने संकेत डोनाल्ड ट्रम्प को पछिल्लो चेतावनीपछि देखिएको हो। इस्टर सन्डे का अवसरमा ट्रम्पले इरानका पावर प्लान्ट र पूर्वाधारमा आक्रमण गर्न सकिने चेतावनी दिएका थिए। उनले रणनीतिक रूपमा अति महत्वपूर्ण स्ट्रेट अफ होर्मुज नखोले कडा सैन्य कारबाही गर्ने धम्की दिएका छन्।
गत फेब्रुअरी २८ देखि चर्किएको द्वन्द्वका कारण इराक, साउदी अरब, कतार, कुवेत र संयुक्त अरब इमिरेट्स बाट तेल ढुवानी हुने प्रमुख समुद्री मार्ग स्ट्रेट अफ होर्मुज प्रभावित हुँदा विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खला अवरुद्ध भएको छ।
इरानी हस्तक्षेपका कारण तेल ढुवानीमा अवरोध आएपछि विश्वका धेरै रिफाइनरीहरूले वैकल्पिक स्रोत खोज्न थालेका छन्। अहिले नर्थ सी क्षेत्रबाट तेल आपूर्ति बढाउने प्रयास भइरहेको छ। यद्यपि, इरानले केही मित्र राष्ट्रका जहाजलाई मात्र आवतजावत अनुमति दिए पनि समग्र आपूर्ति प्रणाली भने अस्तव्यस्त बनेको छ।
यसैबीच, ओपेक प्लस राष्ट्रहरूको आइतबार बसेको बैठकले मे महिनाका लागि दैनिक २ लाख ६ हजार ब्यारेल उत्पादन बढाउने सहमति गरेको छ। तर, युद्धका कारण धेरै उत्पादक राष्ट्रहरू उत्पादन वृद्धि गर्न सक्षम नरहेकाले उक्त निर्णय व्यवहारमा प्रभावकारी नहुने आकलन गरिएको छ।
अर्कोतर्फ, रूस को उस्त-लुगा तेल टर्मिनल युक्रेनी ड्रोन आक्रमणपछि प्रभावित भएको थियो, जसले विश्व आपूर्तिमा थप दबाब सिर्जना गरेको छ।
समग्रमा, मध्यपूर्वको अस्थिरता, सैन्य तनाव र आपूर्ति अवरोधका कारण अन्तर्राष्ट्रिय तेल बजारमा मूल्यवृद्धिको दबाब अझै केही समय कायम रहने संकेत देखिएको छ।
