अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँग विश्व व्यापारका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण जलमार्ग ‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ खोल्ने विषयमा अन्तिम चेतावनी दिएका छन्। उनले अब सम्झौता गर्न वा जलमार्ग खुला गर्न इरानसँग केवल ४८ घण्टाको समय बाँकी रहेको बताएका छन्।
ट्रम्पले आफ्नै सामाजिक सञ्जाल Truth Socialमार्फत सार्वजनिक गरेको सन्देशमा इरानलाई यसअघि दिइएको समयसीमा सकिन लागेको उल्लेख गर्दै चेतावनीलाई थप कडा बनाएका हुन्। “मैले इरानलाई सम्झौता गर्न वा हर्मुज स्ट्रेट खोल्न १० दिनको समय दिएको थिएँ, अब समय सकिँदैछ,” उनले लेखेका छन्।
यो विवादको सुरुआत मार्च २१ मा भएको थियो, जब ट्रम्पले इरानलाई ४८ घण्टाभित्र जलमार्ग सुरक्षित र पूर्ण रूपमा खुला नगरे कडा सैन्य कारबाही गर्ने चेतावनी दिएका थिए। उनले विशेष रूपमा इरानको सबैभन्दा ठूलो ऊर्जा प्लान्टलाई ‘नष्ट गर्ने’सम्मको धम्की दिएका थिए, जसले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा व्यापक चासो र चिन्ता उत्पन्न गरेको थियो।
तर त्यसपछि स्थिति केही नरम देखिएको थियो। ट्रम्पले इरानी अधिकारीहरूसँग “धेरै राम्रो र फलदायी संवाद” भइरहेको बताएका थिए र सम्भावित आक्रमण पाँच दिनका लागि स्थगित गरिएको जानकारी दिएका थिए। कूटनीतिक पहल जारी राख्ने भन्दै उनले पछि समयसीमा बढाएर १० दिन पुर्याएका थिए।
यसरी सुरुआती ४८ घण्टा, त्यसपछि थपिएको समयसमेत जोड्दा कुल १९ दिनको अवधि निर्धारण गरिएको थियो। सो समयसीमा अमेरिकी समयअनुसार सोमबार बेलुका ८:०० बजे समाप्त हुने बताइएको छ। यससँगै अबको ४८ घण्टा अत्यन्त निर्णायक हुने विश्लेषण गरिएको छ।
‘स्ट्रेट अफ हर्मुज’ विश्वकै सबैभन्दा महत्वपूर्ण जलमार्गमध्ये एक मानिन्छ, जहाँबाट दैनिक ठूलो परिमाणमा तेल आपूर्ति हुने गर्दछ। यो मार्ग अवरुद्ध भएमा विश्व अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पर्न सक्ने भएकाले अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले यस घटनालाई नजिकबाट हेरिरहेको छ।
यसबीच, अन्तर्राष्ट्रिय कानुनका विज्ञहरूले नागरिक ऊर्जा पूर्वाधारमा आक्रमण गर्नु युद्ध अपराधको श्रेणीमा पर्न सक्ने चेतावनी दिएका छन्। उनीहरूका अनुसार यस्तो कदमले क्षेत्रीय तनावलाई झन् बढाउनुका साथै ठूलो मानवीय संकट निम्त्याउन सक्छ।
हालसम्म इरानको तर्फबाट औपचारिक प्रतिक्रिया सार्वजनिक नभए पनि कूटनीतिक स्तरमा वार्ता जारी रहेको अनुमान गरिएको छ। आगामी केही घण्टामा इरानले लिने निर्णयले मध्यपूर्वको सुरक्षा अवस्था मात्र नभई विश्व ऊर्जा बजारको दिशा समेत निर्धारण गर्ने सम्भावना देखिएको छ।
