बेइजिङ – यस वर्ष अप्रत्याशित रूपमा देशले महिला प्रधानमन्त्री पाएको समाचारसँगै नेपालका कूटनीतिक क्षेत्रका अन्य महिलाहरूको योगदान पनि उजागर हुँदैछ। यही क्रममा चीनस्थित नेपाली दूतावासमा कार्यवाहक राजदूतको जिम्मेवारी सम्हालिरहेकी रोशन खनालको यात्रा प्रेरणादायी छ।
हालै महिला प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीले आफ्नो जिम्मेवारी नयाँ प्रधानमन्त्रीलाई हस्तान्तरण गरेपछि खनालले दूतावासको कार्यवाहक राजदूतको जिम्मेवारी सम्हाल्दै चीनमा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दै आएकी छन्। यसअघि उनी बेलायतमा दुईपटक कार्यवाहक राजदूत भइसकेकी थिइन्। नेपाल–चीन सम्बन्धको ७० वर्षे इतिहासमा खनाल पहिलो महिला नेतृत्व भएकी हुन्।
पाल्पामा जन्मिएकी खनालको प्रारम्भिक शिक्षा त्यहीँबाट सुरु भयो र भैरहवा हुँदै काठमाडौँसम्म उनको शैक्षिक यात्रा अघि बढ्यो। बीबीए भैरहवाबाट र स्नातकोत्तर काठमाडौँबाट पूरा गरेकी उनले सुरुमा निजी बैंकबाट करिअर सुरु गरिन्। तर महिला कर्मचारीप्रति असमान व्यवहार र प्रेग्नेन्ट हुनेबित्तिकै जागिर छोड्नुपर्ने दबाबले उनलाई सरकारी सेवातर्फ मोड्न प्रेरित गर्यो।
२०६७ सालमा परराष्ट्र सेवामा प्रवेश गरेपछि खनालले पासपोर्ट विभागमा काम सुरु गरिन्, जहाँ लामो लाइन र सीमित स्रोतबीच नागरिकलाई सेवा दिन चुनौतीपूर्ण थियो। त्यसपछि सन् २०१२ मा उनको पहिलो विदेश पोस्टिङ इजरायलमा भयो, युद्धको समयमा नेपाली श्रमिकहरूको संरक्षण र काउन्सिलिङ गर्ने जिम्मेवारी पाउँदै उनले संवेदनशील परिस्थितिसँग जुधिन्।
बेलायतको पोस्टिङमा उनले गोर्खा सैनिकहरूको पेन्सन र एनआरएन संगठनभित्रको विभाजन जस्ता चुनौतीहरू सामना गरिन्। राजनीतिक अस्थिरताका कारण कूटनीतिक काममा निरन्तरता राख्न गाह्रो भए पनि खनालले कार्यवाहक राजदूतका रूपमा जिम्मेवारी सफलतापूर्वक सम्हालिन्।
चीनमा कार्यरत खनालले भाषा, सांस्कृतिक दूरी र व्यापारिक प्रणालीको जटिलता जस्ता चुनौतीहरू पनि व्यावहारिक रूपमा सामना गर्दै नेपालका लागि रणनीतिक अवसर पहिचान र उपयोगमा ध्यान केन्द्रित गरिरहेकी छिन्। उनी महिलाहरूलाई अवसर दिँदा मात्रै सामाजिक परिवर्तन सम्भव हुनेमा विश्वास राख्छिन्।
खनालको अनुभवले देखाउँछ कि महिलाले आफ्नो क्षमता प्रमाणित गर्न अझ बढी मिहिनेत गर्नुपर्ने हुन्छ। व्यक्तिगत जिम्मेवारी र पेशागत चुनौतीको सन्तुलन कायम राख्दै उनले कूटनीतिक क्षेत्रमा सशक्त नेतृत्व प्रस्तुत गरेकी छन्। उनका अनुसार, महिलालाई दया गरेर होइन, अवसर दिँदा मात्र अग्रसरता सम्भव हुन्छ, र यही सन्देश उनको जीवन र करिअरले सम्प्रेषित गर्छ।
