परनिर्भरता चुलिँदै जाँदा नेपालको वैदेशिक व्यापार घाटा निरन्तर बढ्दो क्रममा देखिएको छ। भन्सार विभागले सार्वजनिक गरेको चालु आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को फागुन मसान्तसम्मको तथ्यांकअनुसार मुलुकले करिब ११ खर्ब रुपैयाँ व्यापार घाटा व्यहोरेको छ। विशेषगरी छिमेकी मुलुक भारत र चीनसँगको असन्तुलित व्यापारले समग्र घाटामा ठूलो योगदान दिएको छ। नेपालले भारतसँग मात्रै पाँच खर्ब ६७ अर्ब ३९ करोड रुपैयाँ व्यापार घाटा व्यहोरेको छ, जहाँ सात खर्ब २४ अर्ब ६ करोड बराबरको आयात हुँदा एक खर्ब ५६ अर्ब ६६ करोड रुपैयाँको मात्र निर्यात भएको छ। चीनसँग पनि दुई खर्ब ६४ अर्बभन्दा बढी घाटा देखिएको छ। यसका अतिरिक्त अर्जेन्टिना, संयुक्त अरब इमिरेट्स र इण्डोनेसियासँग पनि उल्लेख्य व्यापार घाटा कायम रहेको छ।
कुल वैदेशिक व्यापार १४ खर्ब ४० अर्ब ३६ करोड रुपैयाँ पुग्दा १२ खर्ब ८९ अर्ब २५ करोड रुपैयाँ आयात र एक खर्ब ९१ अर्ब ११ करोड रुपैयाँ मात्रै निर्यात भएको छ। अघिल्लो वर्षको तुलनामा आयात १२.५४ प्रतिशत र निर्यात २९.८३ प्रतिशतले बढे पनि व्यापार असन्तुलन झन् गहिरिएको देखिन्छ।
समीक्षा अवधिमा पेट्रोलियम पदार्थको आयात सबैभन्दा बढी रहेको छ, जसमा डिजेल, पेट्रोल र एलपी ग्यास प्रमुख छन्। त्यसैगरी कच्चा भटमास तेल, स्मार्टफोन, फलामजन्य वस्तु, सुन तथा चाँदीको आयात पनि उच्च रहेको छ। निर्याततर्फ भटमास तेल अग्रस्थानमा रहँदा अलैँची, कार्पेट, सूर्यमुखी तेल र पाम तेल प्रमुख वस्तुका रूपमा रहेका छन्।
खाद्यान्नमा समेत नेपालको परनिर्भरता बढ्दो छ। धान, चामल र बासमती चामलको मात्रै आयात करिब २७ अर्ब ९१ करोड रुपैयाँ पुगेको छ, जसले आन्तरिक उत्पादन कमजोर हुँदै गएको संकेत गर्दछ। यद्यपि रोमानिया, नर्वे र आइसल्याण्डजस्ता केही मुलुकसँग भने नेपालले सानो मात्रामा व्यापार नाफा कमाएको छ।
समग्रमा, बढ्दो आयात, सीमित निर्यात र खाद्यान्न तथा इन्धनमा निर्भरता उच्च रहँदा नेपालको व्यापार घाटा अझै गम्भीर बन्दै गएको देखिन्छ।
