तेहरान । पश्चिम एसियामा जारी युद्धका कारण रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण स्ट्रेट अफ होर्मुज अवरुद्ध भएपछि खाडी मुलुकहरूको खाद्य आपूर्ति प्रणालीमा गम्भीर दबाब परेको छ। यस अवस्थाको प्रत्यक्ष असर उपभोक्ता बजारमा देखिन थालेको छ, जहाँ वस्तुको अभाव नभए पनि मूल्य उल्लेखनीय रूपमा बढ्दै गएको छ र दैनिक जीवनयापन महँगिँदै गएको छ।
बहराइनका उपभोक्ता महमुद अलीका अनुसार सुपरमार्केटहरूमा खाद्य सामग्री सहजै पाइए पनि पछिल्ला दिनहरूमा मूल्यमा तीव्र वृद्धि देखिएको छ। विशेषगरी मासुको मूल्य झन्डै दोब्बर पुगेको उनले बताए। खाडी क्षेत्रका अधिकांश देशहरू खाद्य आपूर्तिका लागि आयातमा निर्भर रहेकाले ढुवानी मार्गमा आएको अवरोधले सीधा मूल्यमा असर पारेको हो।
फेब्रुअरी २८ मा इरानविरुद्ध सुरु भएको इजरायल–अमेरिका आक्रमणपछि क्षेत्रीय तनाव चर्किँदै जाँदा होर्मुज जलडमरू हुँदै हुने समुद्री ढुवानी लगभग ठप्प भएको छ। यसका कारण संयुक्त अरब इमिरेट्स, कतार, कुवेत र बहराइनका प्रमुख बन्दरगाहहरूमा कार्गो प्रशोधन या त स्थगित भएको छ वा उल्लेखनीय रूपमा घटाइएको छ।
अर्थशास्त्री फ्रेडरिक स्नाइडरका अनुसार निरन्तर ड्रोन तथा क्षेप्यास्त्र आक्रमणका कारण हवाई ढुवानी समेत पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन हुन सकेको छैन। यसले समुद्री र हवाई दुवै मार्गमा अवरोध सिर्जना गरी आपूर्ति प्रणालीलाई थप जटिल बनाएको छ।
अबु धाबी, दुबईको जेबेल अली र साउदी अरबको दम्मामजस्ता प्रमुख बन्दरगाहहरूमा आवागमन अवरुद्धजस्तै भएको छ भने धेरै जहाजहरू ओमान तथा स्ट्रेटको दक्षिणतर्फका वैकल्पिक मार्गतर्फ मोडिएका छन्।
यसबीच साउदी अरेबियाले भने आफ्नो खुला हवाई क्षेत्र र लाल सागरका बन्दरगाहमार्फत वैकल्पिक आपूर्ति केन्द्र बन्ने प्रयास गरिरहेको छ। पूर्वी बन्दरगाहबाट डाइभर्ट गरिएका कार्गो व्यवस्थापनका लागि नयाँ रसद मार्ग र सञ्चालन कोरिडोर थप्ने पहल पनि गरिएको छ।
कतारतर्फ जाने स्थलमार्गमा भारी ट्रकहरूको आवागमन बढेको देखिएको छ, जसले समुद्री मार्ग अवरुद्ध हुँदा स्थलमार्गको प्रयोग बढ्दै गएको संकेत गर्छ। यद्यपि, सिरिया वा जोर्डन हुँदै भूमध्यसागरसम्म पुग्ने मार्गहरू सीमित, महँगा र पर्याप्त नभएको विज्ञहरूको भनाइ छ।
विशेषगरी ताजा खाद्य सामग्रीहरू सबैभन्दा बढी प्रभावित भएका छन्, किनकि ती प्रायः एसियाबाट आयात गरिन्छन् र लामो समयसम्म भण्डारण गर्न सकिँदैन। यस्तो अवस्थामा खाडी देशहरूको तयारी फरक–फरक देखिएको छ। साउदी अरेबियासँग लाल सागरमार्फत वैकल्पिक पहुँच रहेको छ भने संयुक्त अरब इमिरेट्सले चारदेखि छ महिनासम्म पुग्ने खाद्य भण्डार रहेको जनाएको छ। कतारले पनि सन् २०१७ को नाकाबन्दीपछि रणनीतिक भण्डारणमा उल्लेखनीय लगानी गरेको थियो।
तर बहराइन र कुवेतजस्ता देशहरूले प्रत्यक्ष प्रभाव महसुस गर्न थालेका छन्। कुवेतमा सुपरमार्केटहरूमा भीड बढेपछि सरकारले केही आधारभूत वस्तुहरूको मूल्य नियन्त्रण गर्ने र अनुदानित मासु आयात अस्थायी रूपमा स्थगित गर्ने निर्णय गरेको छ। अधिकारीहरूका अनुसार समग्र मूल्य स्थिर देखिए पनि मासु र माछाको मूल्य ३० प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको छ, जसको कारण माछा मार्ने गतिविधि रोकिनु र इरान, भारत तथा पाकिस्तानबाट हुने आयात अवरुद्ध हुनु हो।
निजी क्षेत्रले पनि आपूर्ति व्यवस्थापनका लागि प्रयास गरिरहेको छ। लुलु रिटेल चेनले गैर–नाशवान वस्तुहरूको चारदेखि छ महिनासम्म पुग्ने भण्डार राखेको र ताजा खाद्य सामग्री ल्याउन विशेष चार्टर्ड उडान सञ्चालन गरिरहेको जनाएको छ। कम्पनीका अनुसार हालसम्म ३७ वटा उडानमार्फत ६ हजार टनभन्दा बढी ताजा सामग्री आयात गरिएको छ, र यसबाट उत्पन्न अतिरिक्त लागत तत्काल उपभोक्तामा नथोपारिएको उल्लेख गरिएको छ।
विश्लेषक स्नाइडरका अनुसार हाल मूल्य वृद्धि नियन्त्रणमै देखिए पनि युद्ध लामो समयसम्म जारी रहे आयातित खाद्य सामग्रीको मूल्य अझ बढ्ने स्पष्ट जोखिम रहेको छ। त्यसैले स्ट्रेट अफ होर्मुजको अवरोध केवल सामरिक संकट मात्र नभई खाडी क्षेत्रका लागि खाद्य सुरक्षासँग जोडिएको गम्भीर र दीर्घकालीन चुनौतीका रूपमा देखिएको छ।
