पाँच वर्षदेखि अलपत्र अवस्थामा रहेका लुम्बिनीका विद्युतीय बस अन्ततः बुद्ध परिपथमा सञ्चालन नहुने भएका छन्। ठूलो अपेक्षाका साथ ल्याइएका यी बस केही दिन परीक्षणका रूपमा गुडे पनि पुनः बन्द गरिएपछि योजना असफलजस्तै देखिएको छ।
प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह को निर्देशनपछि गत चैत १८ र १९ गते बेलहिया–भैरहवा–लुम्बिनी तथा लुम्बिनी–तिलौराकोट–कुदान रुटमा बस सञ्चालन गरिएको थियो। तर, लामो समय थन्किएका सवारी अचानक सञ्चालनमा ल्याउँदा देखिएको उत्साह टिक्न सकेन र पुनः बसहरू प्रयोगविहीन अवस्थामा पुगे।
यसपछि लुम्बिनी विकास कोष ले पाँचवटा विद्युतीय बस नेपाल नागरिक उड्डयन प्राधिकरण लाई हस्तान्तरण गरेको छ। कोषका सदस्य सचिव दीपक श्रेष्ठ का अनुसार संस्कृति, पर्यटन तथा नागरिक उड्डयन मन्त्रालयको निर्देशनअनुसार बसहरू प्राधिकरणलाई बुझाइएको हो।
अब यी बसहरू देशका विभिन्न विमानस्थलमा सञ्चालनका लागि पठाइने तयारी गरिएको छ। योजना अनुसार दुईवटा बस पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल मा, एक–एकवटा बस सुर्खेत विमानस्थल, नेपालगञ्ज विमानस्थल र धनगढी विमानस्थल मा पठाइनेछ। केही बस गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल मै सञ्चालन गर्ने प्रस्ताव भए पनि त्यसबारे अन्तिम निर्णय हुन बाँकी छ।
यी विद्युतीय सवारीसाधन एसियाली विकास बैंक को अनुदान सहयोगमा “एसियन क्लिन इनर्जी प्रोजेक्ट” अन्तर्गत २०७७ सालमा ल्याइएका थिए। लुम्बिनी क्षेत्रमा पर्यटन प्रवर्द्धन र वातावरण संरक्षण गर्ने उद्देश्यले १४ वटा विद्युतीय भ्यान र पाँचवटा ठूला बस ल्याइएको थियो। कुल लागत करिब १३ करोड रुपैयाँ रहेको थियो भने चार्जिङ स्टेसन निर्माणमा मात्र १३ करोड ९० लाख रुपैयाँ लगानी गरिएको थियो।
तर, सुरुवातदेखि नै सञ्चालन मोडालिटी स्पष्ट नहुँदा परियोजना अलमलमा परेको देखिन्छ। सरकारी नम्बर प्लेट, कानुनी जटिलता र भाडा उठाउन नपाइने व्यवस्थाका कारण बस नियमित सञ्चालनमा आउन सकेनन्। पछि हरियो नम्बर प्लेटमा रूपान्तरण गरिए पनि त्यसले पनि दीर्घकालीन समाधान दिन सकेन।
नेपालको यातायात कानुनअनुसार पर्यटक सवारी हरियो नम्बर प्लेटमा हुनुपर्ने भए पनि ती सवारीलाई सार्वजनिक रुटमा चलाएर भाडा उठाउन नपाइने व्यवस्था छ। यसले सञ्चालन खर्च धान्न कठिन बनाएको छ। साथै सरकारी सवारी निजी क्षेत्रलाई भाडामा दिन पनि नमिल्ने भएकाले समस्या थप जटिल बनेको हो।
समग्रमा, लुम्बिनीमा ठूलो लगानी गरेर ल्याइएका विद्युतीय बस सञ्चालन अभाव, नीतिगत अस्पष्टता र व्यवस्थापन कमजोरीका कारण उपयोगविहीन बनेका छन्। अब ती सवारी अन्य विमानस्थलमा प्रयोग गर्ने तयारी गरिए पनि परियोजनाको प्रारम्भिक उद्देश्य भने अधुरै रहने देखिएको छ।
