अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको बढ्दो तनावबीच फेरि एकपटक आक्रमण स्थगित गर्ने निर्णय गरेका छन्। बिहीबार राति उनले इरानी ऊर्जा प्रतिष्ठानहरूमा हुन सक्ने सम्भावित आक्रमण १० दिनका लागि स्थगित गरिएको जानकारी दिएका छन्। यस निर्णयअनुसार, स्थगन अवधि अप्रिल ६, २०२६ राति ८ बजेसम्म लागू हुनेछ। यसअघि ट्रम्पले सोमबार यस्तै उद्देश्यका लागि पाँच दिनको समय दिएका थिए, जुन शुक्रबार सकिँदै थियो।
ट्रम्पले आफ्नो सामाजिक मिडिया प्लेटफर्म ‘ट्रुथ सोसियल’मार्फत इरानसँगको वार्ता सकारात्मक दिशामा अघि बढिरहेको दाबी गर्दै भनेका छन् कि “नक्कली समाचार मिडियाको दाबीभन्दा विपरीत, वार्ता राम्रो भइरहेको छ।” उनले पटक–पटक यही विषयमा सकारात्मक संकेत दिएका छन्, तर इरानले अमेरिकी दाबीलाई अस्वीकार गर्दै आफ्नै सर्तमा मात्र वार्ता सम्भव हुने अडान लिएको छ।
इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले अमेरिकाले विभिन्न मध्यस्थकर्तामार्फत सन्देश पठाइरहेको भए पनि प्रत्यक्ष सहमति नभएको स्पष्ट पारेका छन्। यसैबीच, ट्रम्पले इरानबाट प्राप्त केही सकारात्मक संकेतको कुरा पनि सार्वजनिक गरेका छन्। हर्मुज जलडमरूमध्यमा इरानले केही जहाजहरू पार गर्न अनुमति दिएको उनले बताए, जसमा आठवटा पाकिस्तानी झन्डा भएका जहाज र थप दुई जहाज समावेश छन्।
अराघचीले इरानले चीन, रुस, भारत, इराक र पाकिस्तानजस्ता मित्र राष्ट्रहरूको जहाजलाई पनि उक्त जलमार्ग प्रयोग गर्न अनुमति दिइरहेको बताए। मुम्बईस्थित इरानी महावाणिज्य दूतावासले पनि यसलाई पुष्टि गरेको छ। यसले हर्मुज जलडमरूमध्यलाई इरानले रणनीतिक रूपमा प्रयोग गरिरहेको सङ्केत दिन्छ, जुन विश्वको प्रमुख तेल आपूर्ति मार्गको रूपमा मानिन्छ।
सुरक्षा विश्लेषकहरूले यसलाई अत्यन्त संवेदनशील परिस्थिति भएको टिप्पणी गरेका छन्। अमेरिका–इरानबीच गहिरो अविश्वास रहेको र कुनै ठोस सम्झौता तत्काल हुने सम्भावना कम रहेको बताइन्छ। इरानले आफू कमजोर नभएको र क्षतिपूर्ति, सुरक्षा ग्यारेन्टी जस्ता सर्तहरू अघि राख्न सक्ने देखिन्छ भने अमेरिका आफ्ना सर्तहरू लागू गराउन चाहन्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पनि तनाव उच्च छ। इजरायलले इरानभित्र ‘इस्लामिक रिभोल्युसनरी गार्ड कोर्प्स’ (आईआरजीसी), गुप्तचर संरचना, हतियार भण्डार र वायु रक्षा प्रणालीलाई लक्षित गर्दै दर्जनौँ हवाई आक्रमण गरेको छ। यसको जवाफमा इरानले उत्तरी र दक्षिणी इजरायलमा क्षेप्यास्त्र प्रहार गरेको छ। इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूले युद्ध जारी राख्ने पक्षमा रहेको घोषणा गरेका छन् र इरानबाट पूर्ण खतरा हटेसम्म सम्झौता नगर्ने सङ्केत दिएका छन्।
विश्लेषकहरूको भनाइमा ट्रम्प र नेतान्याहूबीच रणनीतिक दृष्टिकोणमा स्पष्ट भिन्नता देखिएको छ। ट्रम्प वार्तामार्फत समाधान खोज्ने संकेत गरिरहेका छन् भने नेतान्याहू दीर्घकालीन रूपमा इरानमाथि दबाब कायम राख्न र सम्भव भए शासन परिवर्तनसम्म लैजान चाहन्छन्। यस फरक रणनीतिले अमेरिका–इजरायल सम्बन्धमा सूक्ष्म दूरी र नयाँ जटिलता निम्त्याउन सक्छ।
ट्रम्पले युद्ध नियन्त्रण र इरानमाथि दबाब कायम राख्ने सन्तुलन खोज्दै रहेका छन्। तर इजरायलमा नेतान्याहूले दीर्घकालीन सैन्य दबाब कायम राख्ने उद्देश्य राखेका कारण सम्भावित कूटनीतिक समाधानमा उनी आन्तरिक र बाह्य दुवै दबाबमा पर्न सक्छन्। यसले इजरायली राजनीति र अमेरिकी–इजरायल सम्बन्धमा संवेदनशीलता थप्नेछ।
विश्लेषकहरूले वर्तमान परिस्थितिलाई युद्धविराम र सैन्य द्वन्द्वबीच अड्किएको अवस्था भएको ठानेका छन्। दुवै पक्षको अडान र अन्तर्राष्ट्रिय दबाबका कारण कुनै छिटो सम्झौता हुने सम्भावना न्यून देखिन्छ। अमेरिका र इरानबीच संभावित मेलमिलाप भएमा मात्र क्षेत्रीय सुरक्षा र तेल आपूर्तिमा स्थिरता आउने अनुमान गरिएको छ।
समग्रमा, अमेरिका–इरान–इजरायल त्रिकोणीय सम्बन्ध अत्यन्त जटिल मोडमा पुगेको छ। वार्ता र युद्ध दुवै एकसाथ अगाडि बढिरहेका छन्, र प्रत्येक पक्षको निर्णयले विश्वव्यापी ऊर्जा बजार, क्षेत्रीय सुरक्षा र अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीति प्रभावित गर्ने सम्भावना उच्च छ।
